Interpretacja art. 5a ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej
- Wprowadzenie art. 5a do ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej
Art. 5a ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej został wprowadzony ustawą z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego oraz niektórych innych ustaw i wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2025 r.
Nowelizacja ta stanowi element szerszych zmian systemowych dotyczących organizacji kształcenia podyplomowego kadr medycznych oraz racjonalizacji wykorzystania zasobów kadrowych w systemie ochrony zdrowia. W jej ramach ustawodawca zdecydował się na uzupełnienie katalogu form wykonywania zawodu położnej oraz doprecyzowanie zakresu świadczeń zdrowotnych, jakie położna może realizować po spełnieniu dodatkowych wymogów kwalifikacyjnych.
Z analizy kontekstu nowelizacji oraz jej systemowych skutków wynika, że celem ustawodawcy było dostosowanie regulacji ustawowych do realnych potrzeb systemu ochrony zdrowia, racjonalne wykorzystanie zasobów kadrowych oraz przeciwdziałanie skutkom niedoborów personelu pielęgniarskiego w określonych segmentach systemu ochrony zdrowia, przy jednoczesnym zachowaniu standardów bezpieczeństwa pacjentów.
- Znaczenie zwrotu „w uzasadnionych przypadkach wynikających z braku możliwości podjęcia zatrudnienia jako położna”
Zasadnicze znaczenie interpretacyjne w art. 5a ust. 1 ustawy ma sformułowanie:
„w uzasadnionych przypadkach wynikających z braku możliwości podjęcia zatrudnienia jako położna”.
Zwrot ten nie ma charakteru przypadkowego ani wyłącznie opisowego, lecz pełni funkcję klauzuli limitującej zakres zastosowania przepisu. Z treści normy wynika bowiem, że ustawodawca nie zamierzał wprowadzić powszechnego i automatycznego rozszerzenia zakresu wykonywania zawodu położnej na czynności właściwe pielęgniarstwu, lecz dopuścił taką możliwość wyłącznie w sytuacjach szczególnych, uzasadnionych obiektywnymi uwarunkowaniami rynku pracy.
W świetle systemowej analizy nowelizacji należy przyjąć, że przepis ten adresowany jest do sytuacji, w których położna – mimo posiadania kwalifikacji zawodowych – nie ma realnej możliwości podjęcia zatrudnienia w swoim podstawowym zawodzie, w szczególności z uwagi na:
- brak etatów dla położnych w danym regionie,
- strukturę świadczeń zdrowotnych, która nie przewiduje zatrudnienia położnych,
- niedopasowanie organizacyjne rynku pracy do faktycznych kompetencji zawodowych położnych.
W takich okolicznościach ustawodawca dopuścił możliwość wykonywania przez położną – po ukończeniu specjalnie zaprojektowanego kursu uzupełniającego w zakresie pielęgniarstwa dla położnych – świadczeń zdrowotnych odpowiadających kompetencjom pielęgniarskim.
- Charakter i cel kursu uzupełniającego
Warunkiem skorzystania z rozwiązania przewidzianego w art. 5a ust. 1 jest ukończenie kursu uzupełniającego w zakresie pielęgniarstwa dla położnych, opracowanego przez dyrektora Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w porozumieniu z Naczelną Radą Pielęgniarek i Położnych oraz zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw zdrowia.
Konstrukcja ta wskazuje jednoznacznie, że celem ustawodawcy było:
- zachowanie standardów bezpieczeństwa pacjentów,
- zapewnienie adekwatności kompetencyjnej położnych wykonujących czynności pielęgniarskie,
- uniknięcie dowolnego lub niekontrolowanego rozszerzania zakresu obowiązków zawodowych położnych.
Rozwiązanie to ma charakter ściśle reglamentowany, a nie ogólny.
- Znaczenie art. 5a ust. 3 – rozszerzenie pojęcia „wykonywania zawodu położnej”
Niezależnie od regulacji zawartej w ust. 1, art. 5a ust. 3 ustawy wprowadza samodzielną, normatywną definicję wykonywania zawodu położnej, wskazując, że za jego wykonywanie uważa się również m.in.:
- zatrudnienie w opiece długoterminowej,
- zatrudnienie w opiece paliatywnej,
- zatrudnienie w komórkach organizacyjnych zakładu leczniczego o profilu zabiegowym,
- wykonywanie czynności takich jak pobieranie krwi i jej składników oraz kwalifikowanie do szczepień i ich wykonywanie,
– zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami i umiejętnościami zawodowymi.
W tym zakresie ustawodawca nie uzależnia wykonywania zawodu położnej od braku możliwości zatrudnienia, lecz wprost i jednoznacznie przesądza, że wskazane formy aktywności zawodowej stanowią wykonywanie zawodu położnej w rozumieniu ustawy.
Oznacza to, że art. 5a ma charakter zarówno interwencyjny (ust. 1), jak i systemowy (ust. 3).
- Skutki normatywne art. 5a dla systemu prawa
Art. 5a ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej wywołuje doniosłe skutki normatywne, w szczególności:
- wymaga dostosowania aktów wykonawczych regulujących tzw. koszyki świadczeń gwarantowanych,
- wpływa na sposób interpretacji przepisów dotyczących zatrudniania personelu medycznego,
- przesądza o dopuszczalności realizowania przez położne określonych świadczeń zdrowotnych poza klasycznym obszarem położnictwa,
- wzmacnia pozycję zawodową położnych w systemie ochrony zdrowia.
W konsekwencji art. 5a należy interpretować jako normę systemową, której celem jest zwiększenie elastyczności organizacyjnej systemu ochrony zdrowia przy jednoczesnym zachowaniu standardów bezpieczeństwa pacjentów.